Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος είναι ο βασικός σταθεροποιητής του γόνατος. Εμποδίζει την πρόσθια μετατόπιση της κνήμης και ελέγχει τη στροφική σταθερότητα της άρθρωσης. Η ρήξη του είναι μια από τις συχνότερες και σοβαρότερες αθλητικές κάκωσεις του γόνατος και μπορεί να οδηγήσει σε επίμονη αστάθεια.
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων (πάνω από 70%)συμβαίνει χωρίς επαφή. Ο συχνότερος μηχανισμός είναι η απότομη αλλαγή κατεύθυνσης με το πόδι σταθερό στο έδαφος, απότομη επιβράδυνση, ή κακή προσγείωση μετά από άλμα με το γόνατο σε βλαισότητα και έσω στροφή.
Η ρήξη του πρόσθιου χιαστού συχνά συνοδεύεται από άλλες κακώσεις του γόνατος, όπως ρήξη μηνίσκου, κάκωση του έσω πλαγίου συνδέσμου και οστική θλάση. Η παρουσία τους επηρεάζει τη θεραπεία την αποκατάσταση και την πρόγνωση.
Aισθητός χαρακτηριστικός ήχος τη στιγμή της κάκωσης
Άμεση δυσχέρεια – αδυναμία βάδισης, δυσκολία στις κινήσεις
Έντονο «πρήξιμο», λόγω αίμαρθρου.
Αίσθημα αστάθειας
Έντονο διάχυτο άλγος
Σε χρόνιες ρήξεις: επαναλαμβανόμενα επεισόδια αστάθειας, κυρίως στις στροφικές κινήσεις ή σε ανώμαλο έδαφος.
Η κλινική εξέταση είναι ιδιαίτερα αξιόπιστη όταν πραγματοποιείται από έμπειρο ορθοπαιδικό. Οι ειδικές δοκιμασίες αστάθειας τεκμηριώνουν τη διάγνωση. Στην οξεία φάση, όμως, ο πόνος, το αίμαρθρο και ο μυϊκός σπασμός μπορεί να δυσχεραίνουν την εξέταση, γι’ αυτό ενδέχεται να χρειαστεί επανεκτίμηση μετά από λίγες ημέρες.
Η ακτινογραφία αποκλείει συνοδό κάταγμα και μπορεί να αναδείξει οστική απόσπαση από την πρόσφυση του πρόσθιου χιαστού.
Η μαγνητική τομογραφία επιβεβαιώνει τη ρήξη και, κυρίως, αναδεικνύει τις συνοδές βλάβες στους μηνίσκους, τον αρθρικό χόνδρο και τους υπόλοιπους συνδέσμους του γόνατος.
Ενδείκνυται κυρίως σε άτομα με χαμηλές λειτουργικές και αθλητικές απαιτήσεις, χωρίς επεισόδια αστάθειας στην καθημερινότητα και χωρίς συνοδές βλάβες που απαιτούν χειρουργική αντιμετώπιση, όπως επιδιορθώσιμη ρήξη μηνίσκου.
Περιλαμβάνει εξειδικευμένο πρόγραμμα νευρομυϊκής επανεκπαίδευσης και ενδυνάμωσης, με στόχο τη βελτίωση του δυναμικού ελέγχου του γόνατος, καθώς και προσαρμογή των δραστηριοτήτων με αποφυγή αθλημάτων που απαιτούν στροφικές κινήσεις, απότομες αλλαγές κατεύθυνσης ή άλματα.
Ο σημαντικότερος παράγοντας δεν είναι η ηλικία, αλλά η λειτουργική αστάθεια. Αν το γόνατο υποχωρεί στην καθημερινότητα ή κατά την άθληση, η χειρουργική ανακατασκευή είναι συνήθως η καταλληλότερη επιλογή.
Η ανακατασκευή προσθίου χιαστού ενδείκνυται σε ασθενείς με λειτουργική αστάθεια, σε όσους επιθυμούν να επιστρέψουν σε αθλήματα με στροφικές κινήσεις, σε συνυπάρχουσα επιδιορθώσιμη ρήξη μηνίσκου και σε πολυσυνδεσμικές κακώσεις.
Ο σύνδεσμος αντικαθίσταται με μόσχευμα, συνήθως από τους οπίσθιους μηριαίους ή τον επιγονατιδικό τένοντα.
Η ανακατασκευή του πρόσθιου χιαστού πραγματοποιείται αφού υποχωρήσει το οίδημα και αποκατασταθεί το πλήρες εύρος κίνησης του γόνατος. Η προεγχειρητική αυτή προετοιμασία συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου αρθροΐνωσης (δυσκαμψίας) και εξασφαλίζει καλύτερη και ταχύτερη αποκατάσταση.
| Χρονικό διάστημα | Στάδιο |
|---|---|
| 0-2 εβδομάδες | Έλεγχος οιδήματος, πλήρης έκταση, ενεργοποίηση τετρακεφάλου, σταδιακή φόρτιση |
| 2-6 εβδομάδες | Πλήρες εύρος, σταδιακή φόρτιση, ενδυνάμωση |
| 6-12 εβδομάδες | Ενδυνάμωση, ασκήσεις ισορροπίας |
| 3-6 μήνες | Τρέξιμο, πλειομετρικά, ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας |
Η επιστροφή στον αθλητισμό δεν καθορίζεται μόνο από τον χρόνο, αλλά κυρίως από αντικειμενικά κριτήρια, όπως η αποκατάσταση της δύναμης, η επιτυχής ολοκλήρωση λειτουργικών δοκιμασιών και η ψυχολογική ετοιμότητα. Η πρόωρη επιστροφή αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο νέας ρήξης.
Σπάνια. Αν και έχει περιγραφεί αυτόματη επούλωση σε ορισμένες πλήρεις ρήξεις, κυρίως κοντά στη μηριαία πρόσφυση, αυτό αφορά πολύ μικρό ποσοστό ασθενών. Στις περισσότερες πλήρεις ρήξεις τα δύο κολοβώματα απομακρύνονται μεταξύ τους, με αποτέλεσμα η αυτόματη λειτουργική επούλωση να είναι αδύνατη.
Η απόφαση εξαρτάται από τη λειτουργική αστάθεια, τις αθλητικές και επαγγελματικές απαιτήσεις, την ηλικία και την παρουσία συνοδών βλαβών, όπως ρήξη μηνίσκου.
Η χρόνια αστάθεια αυξάνει τον κίνδυνο τραυματισμού των μηνίσκων και του αρθρικού χόνδρου, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αρθρίτιδα . Η ανακατασκευή μειώνει τον κίνδυνο αλλά δεν τον εξαλείφει.
Συνήθως όχι πριν από τους 7-9 μήνες, και μόνο αφού αποκατασταθούν η δύναμη, η λειτουργικότητα και η νευρομυϊκή σταθερότητα και ολοκληρωθούν με επιτυχία οι λειτουργικές δοκιμασίες. Η πρόωρη επιστροφή αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο νέας ρήξης.
